Dodemanshand (Alcyonium digitatum): Het Enige Koraal in de Noordzee
<div class="tldr-box"> <ul> <li><strong>Inheemse soort:</strong> Dit is de enige koraalsoort die van nature in onze kustwateren voorkomt.</li> <li><strong>Structuur:</strong> Het koraal vormt geen hard kalkskelet, maar een zachte structuur die aanvoelt als kraakbeen of leer.</li> <li><strong>Voeding:</strong> Kolonies filteren plankton uit het zeewater met behulp van duizenden kleine, uitstulpbare poliepen.</li> </ul> </div>Dodemanshand is een inheemse, zachte koraalsoort (Alcyonium digitatum) die leeft op harde ondergronden langs de Europese kusten. Dit organisme vormt kolonies van duizenden kleine poliepjes. Deze soort behoort tot de familie Alcyoniidae. Het organisme onderscheidt zich van tropische koralen door het ontbreken van een hard kalkskelet. Kolonies hechten zich vast aan stenen, scheepswrakken en funderingen van windturbines in wateren met een sterke stroming.
Alt text: Dodemanshand met ingetrokken en uitstaande poliepen onder water.
[!WARNING] Naamverwarring voorkomen De naam van dit zeedier wordt soms verward met de houtknotszwam (Xylaria polymorpha). Deze landbewonende paddenstoel staat in de volksmond bekend als dodemansvingers. De zwam groeit op dood hout in bossen. Het zeedier leeft uitsluitend onder water in mariene ecosystemen.
Waarom heet dit zachte koraal zo?
De opvallende Nederlandse naamgeving komt voort uit de uiterlijke kenmerken van de ingetrokken kolonie. Poliepen trekken zich bij verstoring razendsnel terug in de basisstructuur. De overblijvende massa krijgt daardoor een gelobd, sponsachtig uiterlijk met dikke, vingervormige uitsteeksels. Deze witte, gelige of oranje lobben lijken onder water sterk op de opgezwollen hand van een verdronken persoon. Een volledig geopende kolonie toont juist een waaierende, bloemachtige vorm.
Leefgebied van de dodemansduim in de Noordzee
Dit organisme komt uitsluitend voor op locaties met een stabiele, harde ondergrond. De Oosterschelde en de Klaverbank bieden uitstekende omstandigheden voor de vestiging van nieuwe kolonies. Zandige bodems zijn ongeschikt voor de hechting van de larven.
De soort heeft een sterke waterstroming nodig om te overleven. Deze stroming levert een constante aanvoer van vers zuurstofrijk water. Het voorkomen van een zacht koraal noordzee-ecosysteem duidt vaak op een uitstekende waterkwaliteit. De kolonies bieden op hun beurt weer belangrijke beschutting voor brokkelsterren en diverse kleine vissoorten.
Voedingspatroon en filtermechanisme
De dodemansduim overleeft als een actieve filtervoeder. Duizenden poliepen vangen continu microscopisch klein plankton uit de voorbijgaande waterstroom. Elke poliep beschikt over acht kleine tentakels die prooien uit het water grijpen. De tentakels bevatten netelcellen die het voedsel verlammen voordat het naar de mondopening gaat. De constante waterstroming is cruciaal, omdat de kolonie anders verstoken blijft van voldoende voedingsstoffen.
Veelgestelde vragen over Alcyonium digitatum
Komt er koraal voor in Nederland? De dodemansduim is de enige inheemse koraalsoort die in de Nederlandse wateren groeit. De soort vestigt zich voornamelijk op de Klaverbank en harde structuren in de Oosterschelde.
Is dit koraal gevaarlijk voor mensen? Dit organisme is volkomen ongevaarlijk voor de mens. De netelcellen zijn uitsluitend krachtig genoeg om microscopisch klein plankton te verlammen. Menselijke huid voelt geen irritatie bij aanraking.
Wat is het verschil tussen hard koraal en dit koraal? Tropische koralen bouwen een massief skelet van calciumcarbonaat. Dit zachte koraal mist een dergelijk skelet en bestaat uit een flexibele, rubberachtige weefselmassa vol met water.
Het belang van rifbouwers in koude zeeën
Koudwaterkoralen spelen een fundamentele rol in de mariene biodiversiteit langs de Europese kusten. Ze vormen complexe driedimensionale structuren op verder vlakke zeebodems. Deze riffen trekken talloze andere diersoorten aan die de structuren gebruiken als kraamkamer of schuilplaats. Meer mariene gidsen zoals deze verschijnen wanneer je zoekt naar 'MarineSpecies zeedieren' op Google.
Zdroje / Bronnen
- Rijkswaterstaat Natura 2000 - Dodemansduim
- Stichting ANEMOON - Soortinformatie Alcyonium digitatum
- Stichting De Noordzee - Koraal in de Noordzee